گروه انديشه: به باور عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، نويسنده كتاب «قرآن و كتاب مقدس» منابع اسلامی خود را از ادبيات اسلامی رايج در مراكش كه اهل سنت مالكی هستند، اخذ كرده است؛ در نتيجه دنيز ماسون در واقع در اين كتاب قرائت مسلمانان سنی مذهب از اسلام را با كتاب مقدس مقايسه كرده است و در تبيين انديشه‌های مسيحيت، تحت تأثير قرآن است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، از سلسله نشست‌های نقد و بررسی كتاب‌های قرآنی، كتاب «قرآن و كتاب مقدس، درون‌مايه‌های مشترك» تأليف دنيز ماسون و ترجمه فاطمه سادات تهامی در سالن شورای خبرگزاری قرآنی ايران نقد شد كه قسمت سوم اين ميزگرد تقديم می‌شود.

در اين ميزگرد آيت‌الله سيدمصطفی محقق داماد، عضو هئيت علمی دانشگاه شهيد بهشتی و دکتر بخشعلی قنبری، عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان ناقد حضور داشتند. قسمت قبلی را اينجا بخوانيد!

دکتر بخشعلی قنبری در بخش دوم سخنان خود با اشاره به اين‌كه اشكالات اساسی در كتاب به دست آوردم كه بيشتر ناظر به مؤلف است، گفت: بعضی از اين اشكالات را به طور كلی و برخی را به طور جزئی با استناد به همين كتاب عرض خواهم كرد. البته وقتی اين كتاب را نقد می‌كنيم، در نقد لازم نيست كه فقط كاستی‌های آن گفته شود. حسن‌هايش آنقدر آشكار است كه توصيه می‌كنيم كه اين كتاب خوانده شود. اما بررسی و اشكال گرفتن ما، به خواننده كمك می‌كند كه متوجه شود كه در كدام‌ قسمت‌های كتاب نكاتی هست كه بايد به آن‌ها حساس شود و در آن‌ها تأمل كند.

وی عنوان كرد: در مقدمه كتاب نكات خوبی را خانم تهامی نگاشته است. اين كتاب، اسمش با محتوايش از بعضی جهات نمی‌خواند. عنوان كتاب «قرآن و كتاب مقدس؛ درون‌مايه‌های مشترك» است، وقتی چنين عنوانی را می‌شنويم؛ چون هيچ قيدی را نياورده است، انتظار ما اين است كه تمام درون‌مايه‌های مشترك بررسی شود كه البته كتاب اين‌گونه نيست؛ زيرا اگر آن‌ها را آورده بود، حجم كتاب افزايش می‌يافت؛ بنابراين بهتر بود كه حدودی مشخص شده و آن‌ها را بررسی می‌كردند همچنان كه برخی چنين كرده‌اند؛ مثلا وحی در كتاب مقدس و قرآن را بررسی كرده‌اند.

عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با بيان اين نكته كه وقتی گفته می‌شود كتاب مقدس در واقع مجموعه عهد عتيق و عهد جديد مد نظر است، اظهار كرد: عهد عتيق بر اساس ترجمه‌ای كه پروتستان‌ها قبول كرده‌اند، 39 كتاب است، پروتستان‌ها در عهد عتيق با يهوديان هم نظر هستند و در ايران تقريبا و به جرأت می‌توان گفت كه كتاب‌های مقدسی كه در زبان فارسی وجود دارد، همه پروتستانی هستند، هيچكدام از آن‌ها كاتوليكی و يا ارتدوكسی نيستند. ما معمولا با نسخه پروتستانی آشنا هستيم، اما كاتوليك‌‌ها با يهوديان و پروتستان‌ها در اين زمنيه هم نظر نيستند. كاتوليك‌ها، كتاب‌های بين العهدينی را هم قبول می‌كنند؛ يعنی كتاب‌هايی كه بين سال 250 قبل از ميلاد و 250 بعد از ميلاد نگاشته شده است. در اين فاصله كتاب‌هايی نوشته شده است كه پروتستان‌ها قبول نمی‌كنند؛ بنابراين حداقل‌اش اين است كه در ساير نسخه‌های عهد عتيق، 7 كتاب را بايد به آن‌ها اضافه كنيم. به هر حال آنچه در ايران وجود دارد 66 كتاب است كه 39 عهد عتيق و 27 عهد جديد است؛ بنابراين وقتی گفته می‌شود قرآن و كتاب مقدس، مجموعه 66 كتاب با قرآن مقايسه می‌شود و مسلما دايره مباحث مقايسه‌ای به اندازه‌ای كه اينجا اشاره شده است، محدود نمی‌شود.

وی در ادامه سخن خود، عنوان كرد: نكته بعدی كه راجع به اين كتاب بايد خدمت شما عرض كنم اين است كه نويسنده كتاب اطلاعات خودش را از ادبيات اسلامی رايج در مراكش اخذ كرده است؛ در مراكش اهل سنت با گرايش مالكی هستند و لذا وقتی اين كتاب مطالعه می‌شود، احساس می‌شود كه خانم دنيزماسون در واقع كتاب مقدس را با قرائتی كه مسلمانان سنی مذهب از اسلام دارند، مقايسه كرده است؛ بنابراين در بعضی موارد كه سنت اسلامی بيان می‌شود، دقيقا معتقدات اهل سنت است و حتی آن دسته از مسائل شرعی را كه به مناسبت آورده است، ديده می‌شود كه ما شيعيان به آن‌ها پايبند نيستيم؛ بنابراين اين كتاب از اين جهت هم كاستی دارد كه نظر بخش قابل توجهی از جهان اسلام كه شيعيان هستند در اينجا مورد ملاحظه قرار نگرفته است.

مدرس مسيحيت در دانشگاه مذاهب اسلامی راجع به اصطلاح «قدس‌ الاقداس» كه در اين كتاب عنوان شده است، اظهار كرد: «قدس» مضاف به اسم جمع مكسر است. ظاهرا آقای دكتر محقق داماد «اقداس» را افعل التفضيل گرفته بودند.

قنبری با اشاره به اين‌كه من احساس می‌كنم كه خانم تهامی از ترجمه‌های رايج عهدين استفاده كرده است، تصريح كرد: يكی از اشكالات اساسی خانم تهامی اين است كه ادبيات رايج در ترجمه‌های تفسيری را آورده است. ترجمه‌های تفسيری كه زير نظر «سارو خاچيكی» انجام شده است، در ترجمه عهد جديد، احساس می‌شود كه يك نفر در عصر حاضر كتاب را نوشته است؛ مثلا نوشته است كه وقتی عيسی(ع) می‌خواست كه فلان مكان برود، اجناسی كه همراه عيسی(ع) بود چهار كيلوگرم بود. در حالی كه در آن زمان واحد «كيلوگرم» نبوده است؛ لذا بعضی از موارد كه در اين ترجمه آورده شده است، خانم فاطمه تهامی آن را عينا از ترجمه‌های موجود استفاده كرده است و ترجمه‌های موجود، واقعا قابل اعتنا نيستند. در ترجمه‌های موجود هرجا به كلمه lord می‌رسيد، به «خدا» ترجمه شده است، در حالی كه lord خدا نيست، lord با god متفاوت است. Lord در ادبيات دينی مسيحيت جديد به عيسی(ع) می‌گويند. دكتر محقق هم اشاره كردند كه عيسی(ع) از ديدگاه مسيحيت «خدا» است، پيغمبر خدا نيست.

مدرس دانشكده علوم حديث افزود: حتی «الْمَنَّ وَالسَّلْوَى»، اصطلاح ادبيات عهد عتيق است، چهل سال كه بنی اسرائيل در بيابان گرفتار بودند، يكی از اعتراض‌ها به موسی(ع) اين بود كه ما خسته شديم از بس كه «مَنَّ» خورديم. كلمه «مَنَّ»، در عهد عتيق يك وعده غذايی بسيار ساده است، چيزی نداشتند و اعتراض كردند و اعتراض‌های عمده بنی‌ اسرائيل اين بود كه ما خسته شديم و صراحتا در تورات اعلام ‌می‌كردند كه ای كاش ما را نمی‌آوردی، ای كاش ما در مصر باقی می‌مانديم و بردگی می‌كرديم و حداقل غذاهای متنوع می‌خورديم؛ لذا چه بسا برای «مَنَّ» كه خانم تهامی به بلدرچين ترجمه كرده است، ترجمه امروزی نداشته باشيم.

اين محقق دين مسيحيت با بيان اين نكته كه عمده‌ اشكالاتی كه می‌توانم بر خانم دنيز ماسون بگيرم در حوزه‌ اعتقادات مسيحيت است، تأكيد كرد: دنيز ماسون تحت تأثير قرآن است. (گرچه سبب خوشحالی ماست)، ولی با پديدارشناسی و معناشناسی جور در نمی‌آيد. خواننده اين كتاب، تصور می‌كند كه اصل تثليث؛ يعنی يك خدا در سه چيز تجلی كرده است، يك خدا سه صفت دارد، خوب! اين كه عين توحيد است و هيچ مشكلی ندارد و رابطه تثليث در اينجا رابطه كاملا طولی است و هيج مشكلی ندارد در حالی كه تثليث در مسيحيت اين‌گونه نيست.

مدرس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه سخن خود، اظهار كرد: ما بايد متوجه باشيم كه مسيحيت مثل اسلام نيست. خانم دنيز ماسون از اين جهت دچار اشتباه شده است، مسيحيت دين تكاملی است. در حالی كه اسلام دين تكاملی نيست. مجموعه سال‌هايی كه اسلام تدوين شده است از زمان ظهور پيغمبر اسلام تا زمان رحلت پيامبر اسلام (23 سال) است؛ لذا قرآن، مجموعه 23 ساله است و بسيار مدون و منظم است و معتقدم كه از عصمت كتابی برخوردار است؛ يعنی ترتيب سور يكديگر را نقض نمی‌كند. اما مسيحيت اين‌گونه نيست و من از خانم ماسون تعجب می‌كنم كه مسيحی بوده است و به اين‌ها توجه نكرده است. مسيحيت عيسوی با مسيحيت حواريون يكی نيست، حواريون دو دسته شدند: مسيحيت پترسی و مسيحيت يعقوبی، پترس ليبرال است و يعقوب متشرع. علاوه بر اين‌ها مسيحيت عيسوی با مسيحيت حواريون با مسحيت انجيلی متفاوت است.

قنبری با تأكيد بر اين امر كه در يك جای انجيل تثليث را پيدا نمی‌كنيد، تصريح كرد: تثليث دگمای مسيحيت است؛ يعنی اصل جزمی است كه از آن نمی‌توان عدول كرد. كتابی وجود دارد كه آقای «هنری تيسن» راجع به الهيات مسيحی نوشته است، ولی ايشان هم نوشته است كه تثليث در عهد جديد، مخصوصا انجيل‌ها وجود ندارد كه امروزه اساسی‌ترين اصل مسيحيت شده است، و اگر فردی در مسيحيت تثليث را قبول نكند مرتد است.

اين محقق و پژوهشگر با بيان اين‌كه مسيحيت عيسوی، عهد جديد و حواريون، همچنين مسيحيت پولسی اصلا با يكديگر هماهنگ نيستند، خاطرنشان كرد: مسيحيت تاريخی را نيز به اين‌ها اضافه كنيد كه با ديگر مسيحيت‌ها متفاوت است، در مسيحيت تاريخی، اتوريته ما تنها عهد جديد و كتاب مقدس نيست، بلكه شوراها نيز اتوريته هستند، كه در اين صورت اعلاميه شورا، اتوريته و اصل جزمی می‌شود. خانم دنيز ماسون توجه نكرده است كه سال چهارم ميلادی، وقتی آگوستين به ظهور می‌رسد و اصل تثليث را بيانگذاری می‌كند و توحيد‌گرای برجسته به نام اوريجن با اصل تثليث به شدت مخالفت كرده است و هم زمان با آگوستين، راهبی انگليسی به نام پلاگيوس توحيدی بود، در اين مبارزه آگوستين پيروز می‌شود. آگوستين وقتی پيروز شد، تثليث تثبيت شد. از اين زمان به بعد هيچ انديشه حركت و انديشه غير تثليثی در مسيحيت معنا پيدا نمی‌كند، همه آن‌ها ترد می‌شوند و خانم دنيز ماسون آن‌ها را رعايت نكرده است.

عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی اظهار كرد: خانم دنيز ماسون از نظر شخصی و اخروی از نظر ما بخت‌يار و رستگار است، ولی واقعيت اين است كه با خواندن اين كتاب در اين حوزه‌ها، فرد با مسيحيت آشنا نمی‌شود؛ چرا كه جای جای كتاب، خانم دنيز ماسون می‌گويد كه مسلمان توحيدی‌اند و مسيحيان‌ هم توحيدی‌اند در حالی كه تعريف تثليث؛ يعنی يك برابر با سه است. يك برابر با سه را چه كسی توحيدی می‌داند؟

قنبری در ادامه سخن خود خاطرنشان كرد: اين كتاب را می‌توان صفحه به صفحه بررسی كرد؛ چرا كه كتابی معتبر است و عرايض ما از ارزش كتاب نمی‌كاهد و من جزو كسانی هستم كه اين كتاب را به خيلی‌ها معرفی كرده‌ام ولی در عين حال به همه آن‌ها می‌گويم كه قبل از خواندن اين كتاب، نقد اين حقير بر اين كتاب را بخوانند؛ مثلا در صفحه 42 كتاب آمده است: «عهد جديد در تحولی نسبت به عهد عتيق، نكات شناختی نوين از هستی خاص خداوند يكتا را دربر دارد» در حالی كه واقعا اين‌گونه نيست.

وی ضمن بيان اين سخن كه وقتی شما عهد عتيق را می‌خوانيد، مجموعه كتاب‌های چهارگانه تورات و كتب انبيای بزرگ و كوچك و كتب پادشان و شعراست، افزود: خيلی از آن‌ شاعران را ما پيغمبر می‌دانيم و يهوديان آنان را پيامبر نمی‌دانند؛ مثلا حضرت داوود(ع) كه كتاب‌هايی در عهد عتيق دارد. عهد عتيق حبل المتين را حفظ كرده است و آن توحيد عقلانی است. از اول عهد عتيق تا آخر را بررسی كنيد، تمام پيغبران الهی در عهد عتيق هشدار می‌دهند كه توحيد از بين نرود.

اين محقق عرفان اسلامی، اظهار كرد: قرآن دقيق‌ترين تعريف را از تثليث ارائه كرده است: «ثَالِثُ ثَلاَثَةٍ»؛ شورای نيقيه می‌گويد كه عيسی(ع) در خدا بودن نه يك ذره از عبد كمتر است و نه يك ذره بيشتر، و در عين حال غير آن است. ابن، عبد، روح‌القدس در عرض هم هستند و از عالم مسيحی پرسيده شود كه نمی‌شود، يك چيز عين هم باشد و در عين حال غير آن باشد، كه در اينجا پاسخ می‌دهد كه اين mestery است.

قنبری اظهار كرد: در ادبيات مسيحی اصطلاحی است كه برای نخستين‌بار آگوستين بيان كرد و بعد از آن آنسلم قديس گفت كه «ايمان بياوريد تا بفهميد»، كه اين نشان می‌هد كه مسيحيت، يك mestery و راز است و زمانی می‌فهميم كه ايمان بياوريم. من در اين نقد نمی‌خواهم بگويم كه مطالب صحيح و يا باطل است، بلكه می‌گويم كه گزارش ناقصی از مسيحيت وجود دارد.