حکمرانان و خانواده در نهج البلاغه بخشعلی قنبری

مصاحبه گر لعیا بغدادی https://farsnews.ir

وقتی صندلی ریاست، جای آغوش پدری را می‌گیرد «صبح می‌روید سرکار و نصفه‌شب برمی‌گردید. خب شما پس کی می‌خواهید بچه‌تان را تربیت کنید؟» این گلایه آشنای بسیاری از مسئولانی است که سنگینی بار خدمت، فرصت پرداختن به مهم‌ترین وظیفه پدری و مادری را از آنان گرفته است. اما آیا این عذر موجهی است؟ گروه فرهنگ_حماسه و مقاومت: لابد دوستانم در تربیت فرزندانم _ که مسئولیت تربیت آن‌ها را به‌خاطر کارهای عمومی نتوانسته‌ام به‌خوبی انجام دهم _ توجه مبذول خواهند نمود.» این بخشی از وصیت‌نامه یکی از مسئولین کشورمان است. وقتی که فرزندانش حاشیه‌ساز شدند و از طرف آن‌ها عذرخواهی کرده و گفت اشتباه کرده‌اند ولی خودشان عملاً به‌صورت واضح اعلام کردند اشتباه نکرده‌اند. شاید آن روز تازه متوجه شد که نتوانسته فرزندانش را طوری که می‌خواسته تربیت کند.» «مسئولیت… کلمه دهان پر کنی است. مسئولیت در قبال مردم، در قبال کشور، در قبال آرمان‌های انقلاب. اما آیا مسئولیت در قبال خانواده، کم‌اهمیت‌تر است؟ آیا می‌شود بارِ سنگینِ اداره یک جامعه را به دوش کشید، درحالی‌که خانواده در حال فروپاشی است؟نهج‌البلاغه، با صراحتی بی‌نظیر، این تصورِ غلط را به چالش می‌کشد. امام علی (ع) نه‌تنها به‌عنوان یک رهبر سیاسی و نظامی، بلکه به‌عنوان یک همسر و پدر، الگویی کامل برای تمام دوره‌هاست. حضرت در صحبت‌ها و رفتارهای خود، همیشه بر اهمیت خانواده و نقش آن در سعادت فرد و جامعه تأکید کرده‌اند. به سراغ بخشعلی قنبری استاد نهج‌البلاغه در دانشگاه‌های تهران رفتیم تا برایمان از توصیه‌های حضرت علی (ع) به کارگزاران دررابطه‌با خانواده بگوید. تعامل با خانواده؛ اصلی فراموش‌شده قنبری، صحبت‌هایش را با اصل تعامل با خانواده آغاز می‌کند: «اینکه در نهج‌البلاغه مدیران و کارگزاران در مقابل خانواده‌شان چه مسئولیتی دارند، تابع اصلی به نام « تعامل با خانواده» است. فرقی نمی‌کند کارگزار باشید یا مدیر یا انسان معمولی؛ شما در مقابل خانواده مسئولید. در اندیشه نهج‌البلاغه، یا نباید مسئولیتی را به عهده گرفت، یا اگر گرفتید باید بادقت انجام دهید.»قنبری به مسئولیت‌های پس از ازدواج اشاره می‌کند و می‌گوید: «وقتی ازدواج کردید، مسئولیتی به شما داده‌اند. نمی‌توانید بگویید چون مسئولم، پس خانواده تعطیل! حضرت علی در نامه‌های مختلف به کارگزاران، تأکید می‌کنند که در مقابل خانواده‌ات مسئولی و باید برای خانواده خودت وقت بگذاری.» عدالت مهمتر است از ایثار قنبری از مدیرانی که تمام‌وقت خود را صرف کار می‌کنند انتقاد کرده و می‌گوید: «در دوره‌های پیشین، یکی از مسئولان رده‌بالای کشور از ساعت ۸ صبح می‌رفت سرکار تا ۱۲ شب. در جلسه‌ای می‌گفتند: آقا مسئولان ما ماشاءالله چقدر ایثارگر هستند که این همه کار می‌کنند. ولی من گفتم: این در ظاهر ایثار است، در باطن ضایع کردن حقوق دیگران. مگر خانواده وزیر یا خانواده مسئولان حق زندگی ندارند؟ ایثار باعدالت منافات دارد.» استاد نهج‌البلاغه به فرمایش حضرت علی (ع) استناد کرده و می‌گوید: «جامعه‌ای که نیازمند ایثار است، بیمار است. جامعه باید باعدالت اداره شود، نه با ایثار. عدالت هر چیزی را در جای خودش قرار می‌دهد، ولی ایثار هر چیزی را از جای خودش خارج می‌کند.» وقتی تربیت قربانیِ مسئولیت می‌شود قنبری بعضی از مسئولان را غافل از تربیت فرزندانشان می‌داند و می‌گوید: «گاهی بعضی از مسئولان از نظر تربیتی و فرهنگی نمی‌توانند به اعضای خانواده‌شان برسند. می‌گویند: صبح سرکار می‌رویم و نصفه‌شب برمی‌گردیم. خب شما پس کی می‌خواهید بچه‌تان را تربیت کنید؟ درحالی‌که امام علی (ع) به امام حسن (ع) می‌فرمایند: پسرم حواست باشد تو در خانواده هم مسئولیت داری. یا اینکه در جای دیگری امام علی (ع) به فرزند دیگرش می‌فرمایند: درست است مسئول هستی ولی مسئول باید به خانواده‌اش هم برسد.» اعتدال؛ کلید طلایی نهج‌البلاغه قنبری با اشاره به توصیه‌های حضرت علی (ع) در مورد رفاه و رسیدگی به خانواده می‌گوید: «مسئولان باید برای خانواده‌شان وقت بگذارند. حضرت علی (ع) برای مسئولان در برخورداری از رفاه خط‌ونشان می‌کشد ولی می‌فرماید: شما حق ندارید به بهانه اینکه مسئولید به خانواده‌تان نرسید.» او با انتقاد از افراط‌وتفریط در این زمینه می‌گوید: «در ایران مسئولی داریم که به قطب جنوب می‌رود. مسئولی هم داریم که وقت سر خاراندن ندارد. دونقطه افراط‌وتفریط است. این یکی نباید قطب جنوب می‌رفت ولو اینکه به تعبیر رئیس‌جمهور، حتی اگر از مال خودش باشد. مسئول دیگر هم نباید آن‌قدر ایثار کند که خانواده‌اش فراموش شود.» قنبری با اشاره به شرایط خاص جامعه می‌گوید: «گاهی اوقات شرایط جامعه، شرایط استثنایی است. آنجا توصیه حضرت علی (ع) این است که مسئولان ایثار کنند و جهادی کار کنند. اما اگر شرایط جامعه به

حالت عادی و روتین برگشت، مسئولان باید به خانواده خودشان رسیدگی کنند. در نهج‌البلاغه به‌شدت به‌اعتدال توصیه شده است؛ نه افراط، نه تفریط.» خانواده من، مثل من نیستند استاد نهج‌البلاغه با اشاره به تفاوت جایگاه مسئول و خانواده‌اش می‌گوید: «حضرت امیر (ع) بین خانواده و فرد رئیس فرق می‌گذارند. می‌فرمایند: خانواده من مثل من نیستند. خانواده من که خلیفه نیستند. من علی خلیفه‌ام، پسرم حسن، پسرم حسین، دخترانم زینب و‌ام کلثوم خلیفه نیستند. من خلیفه باید خودم را با پایین‌ترین طبقه جامعه از نظر مادی مقایسه کنم، نه بالاتر، نه متوسط، با پایین‌ترین طبقه مردم. تا وقتی که جامعه من وضعش درست نشده، من شبیه پایین‌ترین فرد جامعه‌ام لباس می‌پوشم.» نامه‌های عاشقانه یک پدرِ مسئول قنبری با اشاره به تربیت فرزندان حضرت علی (ع) می‌گوید: «حضرت علی زمانی در مدینه یک مکتب تربیتی داشتند. ایشان بنا بر روایتی ۳۰ تا فرزند داشتند که از بینشان حتی یک نخاله در نیامد. اگر حضرت علی (ع) وقت فرهنگی و تربیتی برای خانواده‌اش نمی‌گذاشتند، آیا حسن (ع) تربیت می‌شد؟ آیا حسین (ع) تربیت می‌شد؟ حضرت علی (ع) آن‌قدر برای حضرت فاطمه (س) وقت گذاشته که فاطمه (س) خودش دانشمند شده است. به‌طوری که گاهی اوقات حضرت علی (ع) پای درس فاطمه‌ای که همسرش است می‌نشیند.» او با اشاره به نامه‌های حضرت علی (ع) به فرزندانش می‌گوید: «شاید بشود به جرئت گفت حضرت امیر به همه فرزندانش نامه نوشته است. حداقل دو تا از نامه‌هایشان را دیده‌ایم؛ نامه به امام حسن (ع) و امام حسین (ع). آن‌ها باوجوداینکه معصوم بودند، حضرت علی برای تربیتشان وقت می‌گذاشت. در نامه‌اش به امام حسن (ع) می‌فرمایند: پسرم حسن (ع)، وقتی به تو فکر کردم، دیدم تو بخشی از وجود منی، بلکه دیدم تو همه وجود منی. این نامه را به تو نوشتم تا برایت پشتیبان باشد، خواه من زنده بمانم و در کنار تو باشم، یا بمیرم. آیا این توجه به خانواده نیست؟ که حضرت ریزبه‌ریز همه چیز را برای تربیت فرزندش می‌نویسد.» در قطع ارتباط با دوستانت جایی برای برگشتن بگذار قنبری به نامه‌ای که بعضی‌ها معتقدند حضرت برای محمد حنفیه نوشته، اشاره می‌کند و می‌گوید:حضرت امیر در آن نامه می‌فرمایند: «تو ناچار هستی دوستانی داشته باشی و دوستانت ممکن است روزی رابطه خود را با تو قطع کنند، یا تو بخواهی رابطه خود را با دوستانت قطع کنی. اما فراموش نکن که وقتی می‌خواهی با دوستی رابطه‌ات را قطع کنی، جایگاهی برای او باقی بگذار تا اگر فردا پشیمان شد و خواست با تو دوباره دوست شود، بتواند به آن جایگاه بازگردد.» این توصیه، چقدر دقیق و جزئی است. از کجا می‌توان پدر و مادری پیدا کرد که این‌قدر برای تربیت خانواده‌شان وقت بگذارند؟ بعضی از مسئولین می‌گویند ما به امور کشور رسیدگی می‌کردیم و وقتی برای تربیت فرزند نداشتیم، قنبری اینها را بهانه دانسته و می‌گوید: «حضرت علی (ع)، خلیفه بودند و در طول چهار سال و نیم خلافتشان، با سه جنگ بزرگ روبرو بودند ولی بااین‌وجود از تربیت فرزندانشان غافل نشدند. این نشان می‌دهد که چقدر مهم است که وزیران، مسئولان، و نمایندگان، برای خانواده‌شان وقت بگذارند. در بیانات حضرت امیرالمؤمنین (ع)، نکته‌ای بسیار مهم و قابل‌توجه وجود دارد: از دیدگاه ایشان، خانواده مطلوب، خانواده متعالی است. یعنی خانواده‌ای که اعضای آن، به‌ویژه از لحاظ فرهنگی و معنوی، هر روز، تا آخرین روز حیات خود، یک تعالی جدید را تجربه کنند. این، ماحصل نگاه حضرت علی (ع) به مفهوم خانواده است.» نقش کلیدی مادر در خانواده متعالی استاد نهج‌البلاغه نقش مادر را اصلی‌ترین نقش در خانواده می‌داند و می‌گوید: «در بیانات حضرت امیر (ع) یک نکته بسیار مهم است و آن نقش مادر خانواده است. حضرت می‌فرمایند: زن مدیر خانواده و حتی مدیر مرد است. این نشان می‌دهد که زن در خانواده چقدر می‌تواند نقش ایفا کند و چقدر می‌تواند کاستی‌های مرد را جبران کند.» توصیه‌های حضرت علی به مالک در رابطه با خانواده قنبری با اشاره به توصیه‌های حضرت علی (ع) به مالک اشتر می‌گوید: «حضرت در نامه ۵۳ توصیه جالبی دارند و می‌فرمایند: مالک برای تعالی خودت و خانواده‌ات با دانشمندان مجالست کن. و نکته دوم این است که خودت را به اهل ورع (اهل تقوا) بچسبان.» استاد نهج البلاغه با اشاره به سبک زندگی حضرت علی (ع) و نوع رفتار با همسرش می‌گوید: «حضرت امیر به فاطمه زهرا (س) که می‌رسد، آن‌قدر برای او ارزش قائل است که می‌فرمایند: من تا الان از فاطمه سخن ناراحت‌کننده‌ای نشنیده‌ام. تا جایی که در توانم بود وظیفه خودم را در مقابل فاطمه انجام دادم. نکته‌ای که از دل این صحبت حضرت در می‌آید این است که کارگزار یا هر مسئول دیگری که خانواده تشکیل داده، باید در رفتار با همسر خودش از مولا علی (ع) الگو بگیرد.».

کانال‌های ارتباطی بخشعلی قنبری

http://eitaa.com/bang_e_mana

http://telegram.me/bang_e_mana

sapp.ir/bang_e_mana

https://rubika.ir/noshenakht